Gods vrienden brengen hoop in Cuba
De deur van Centrum Kairós naast de baptistenkerk in de Cubaanse stad Matanzas staat bijna altijd open. Een uitnodigend gebaar, iedere dag van de week. Als je de hal binnenstapt voel je de tropische hitte, maar meer nog het warme welkom. Hier in Cuba gelooft men in delen. Dat is hartverwarmend én hard nodig.
Elke vrijdag is de dag van Amigos de Dios (‘vrienden van God’). Zo’n vijftien leden komen dan samen om maaltijden rond te brengen die in de gaarkeuken van de kerk zijn gekookt. Het is een bont gezelschap: Miguel (24) heeft autisme, Marina (26) studeert voor chirurg, Isaura (14) heeft het thuis niet makkelijk en is de jongste van de groep. Wanda Hernández Murga, die het diaconaal centrum heeft opgezet, is van mening dat ieder mens iets kan betekenen voor een ander. Ze eten, drinken en praten samen. Voordat ze op pad gaan, vormen ze een kring. Ze bidden voor goede ontmoetingen.
Lopend op weg
Ieder pakt een zorgvuldig ingepakte maaltijd en gaat lopend of met de fiets op weg naar een of twee adressen. Ja, er wordt heel wat gelopen in Cuba sinds er nauwelijks meer benzine is. Je kunt lang wachten tot de staatsbus rijdt of tot je een brommertaxi kunt nemen. En dus wandelen de meeste Cubanen.
Lange tijd waren basisgoederen in dit communistische land voor iedereen betaalbaar is. Mais, meel, olie, melk, suiker, rijst, droge bonen, eieren, melkpoeder en vruchtenpuree konden Cubanen kopen voor een gesubsidieerde lage prijs. De allerarmsten kregen bonnen om het gratis af te halen. Maar sinds de prijzen gestegen zijn, kan de Cubaanse overheid dat niet meer garanderen.
De gemiddelde werknemer in de staatssector kan niet meer rondkomen. Steeds meer Cubanen gaan hun eigen voedsel verbouwen. De al bestaande uittocht van jongeren en hoogopgeleiden wordt alleen maar groter. Voor veel Cubanen is het geld dat familieleden van elders sturen van groot belang.
Blijven uit liefde
Marina, de 26-jarige student geneeskunde, kent veel leeftijdsgenoten die inmiddels buiten Cuba wonen. Zelf is ze gebleven. “Ik heb weleens overwogen om te emigreren, maar nu wil ik vooral mijn carrière in Cuba voortzetten en in liefde en geloof samenzijn met mijn familie en mijn kerk.”
Ze zet zich vrijwillig in voor Amigos de Dios. Vandaag bezoekt ze twee adressen in een laaggelegen vervallen wijk met veel rioolwater en afval op straat. In de regentijd overstroomt deze wijk regelmatig. De eenkamerwoningen zijn armoedig en dicht op elkaar gebouwd. Hier wonen veel Cubanen met Afrikaanse voorouders. Omdat Marina basisarts is brengt ze niet alleen een maaltijd, maar verleent ze ook medische hulp. Beide bejaarde vrouwen die Marina bezoekt, zijn onlangs geopereerd. De eerste vrouw is goed hersteld. Ze laat trots zien hoe ze het plaatsje achter haar huisje heeft opgeruimd, zodat ze daar binnenkort groenten kan gaan kweken. De andere vrouw ligt stil en somber op bed. Ze is aan haar maagdarmkanaal geopereerd en moet nu leren leven met een stoma. Marina ziet dat haar wond niet schoon is. Ze belt net zo lang rond totdat ze antibiotica heeft gevonden om ontstekingen te voorkomen.
Eigenlijk moeten patiënten alle medicijnen zelf kopen, maar dat lukt niet iedereen. Als Marina de hechtingen verwijdert, kermt en vloekt de vrouw van de pijn. Ze roept dat ze dood wil. Marina zegt rustig: “Als ik dit niet doe, wordt uw pijn alleen maar erger.”
Samen delen
Wanda Hernández Murga richtte Centrum Kairós in 1994 op in de kerk waar haar man voorganger is. “Toen het socialistische blok in Oost-Europa instortte, raakte Cuba geïsoleerd van de wereld. Het leidde tot tekort aan voedsel, medicijnen en benzine. Mensen gingen op zoek naar materiële en geestelijke hoop in de kerken”, licht ze toe. “We zijn Amigos de Dios gestart toen veel jongeren van onze kerk werkloos raakten. We zochten een manier om hen te activeren én ouderen te helpen.”
Het centrum bood dagelijks al tien tot zeventig mensen een ontbijt: daklozen, mensen met een beperking, gepensioneerden en zelfs scholieren. Daar kwamen op vrijdagen de lunches van Amigos de Dios bij, die jongeren kunnen rondbrengen. “We maken mensen bewust van de noodzaak om met elkaar te delen.”
De kerk en het diaconaal centrum zijn belangrijk voor Marina. Hier wordt ze niet gediscrimineerd vanwege haar Afro-Cubaanse achtergrond. “Hier kan ik mezelf zijn.” Via haar tante kwam ze al jong in aanraking met het christelijk geloof. Ze wilde arts worden toen haar moeder kanker kreeg. “Door mijn moeders ziekte en overlijden ben ik gevoeliger geworden voor het helpen van zieken, kwetsbaren en eenzamen. Amigos de Dios heeft me zachter en geduldiger gemaakt en me diep in mijn hart geraakt. Ik ben er trots op dat ik Cubaanse ben omdat we sociaal zijn en elkaar helpen, ook al hebben we zelf maar weinig.”
Perspectief in tijden van crisis
Nienke Pruiksma onderhoudt de contacten van Kerk in Actie met de partnerorganisaties in Cuba. Toen ze het land in 2024 voor het eerst bezocht, was ze geschokt door de omstandigheden waarin de Cubanen dag in dag uit leven. Ze vertelt: “Na de revolutie in de jaren vijftig bleef Cuba overeind, ondanks de Amerikaanse strafmaatregelen tegen het communistische land. Dat stemde Cubanen hoopvol. Voor velen was het een teken dat er een andere manier van samenleven mogelijk is: met goed onderwijs, goede gezondheidszorg, eten voor iedereen en veiligheid.
Na het ineenstorten van de Sovjet-Unie ging Cuba door een diepe crisis, maar krabbelde enigszins op en ontwikkelde zich deze eeuw als een aantrekkelijke toeristische bestemming. De coronapandemie maakte daar een einde aan. Sinds 2020 lijkt het land in een vrije val terecht te zijn gekomen en is er een tekort aan alles: eten, medicijnen, elektriciteit en brandstof. Er wordt in Cuba niet genoeg geproduceerd om te overleven en te exporteren.
De activiteiten van de VS in het Caribisch gebied maken de toekomst nog onzekerder: voor olie en andere import is Cuba afhankelijk van Venezuela. Ouderen en kwetsbaren zijn het grootste slachtoffer. Jongeren gaan gebukt onder het gebrek aan perspectief. Families, gemeenschappen en kerken zijn ontwricht door migratie. Te midden van de crisis staan de partners van Kerk in Actie voor het delen van steun, voedsel en hoop, in navolging van Jezus. Daarom steunt Kerk in Actie Centrum Kairós en ook andere christelijke organisaties in Cuba.”
Help mee
Kerk in Actie steunt dit werk in Cuba via haar zendingsprogramma. Help mee om dit werk mogelijk te maken! Je kunt je gift voor het programma Zending overmaken via rekeningnummer NL89 ABNA 0457 457 457 o.v.v. ''Kerken Cuba" of doneer online.
