Verborgen leed in Zuid-Soedan
Hilda Timmerman, relatiebeheerder voor Kerk in Actie, reisde naar Zuid-Soedan om met eigen ogen te zien hoe de kerken daar hulp bieden aan vluchtelingen uit Soedan.
VN-legerbases sluiten...
Het is 38 graden. In een oud busje dat plaats biedt aan achttien mensen hobbel ik door Zuid-Soedan, op weg naar een van de vele vluchtelingenkampen net buiten de hoofdstad Juba. Er is geen airco, maar wel de ARKO: Alle Ramen Kunnen Open. De warme wind die door het busje waait, verkoelt nauwelijks. Onderweg passeren we een legerbasis van de VN‑vredesmacht. Vanwege geldgebrek zullen er VN-bases moeten sluiten. Ik vraag: “Wat betekent dat voor de veiligheid hier?” De Zuid-Soedanezen reageren gelaten: “Geen idee, we zullen zien.” Ze weten dat het oog van de wereld niet op hen gericht is.
In ‘rood’ gebied
Als we het vluchtelingenkamp binnenrijden, komt er meteen beweging: mensen kijken op, lopen nieuwsgierig een stukje mee. Als alle dagen hetzelfde zijn, wordt alles wat anders is vanzelf interessant.
David werkt bij een Zuid-Soedanese partnerorganisatie van Kerk in Actie. Hij leidt ons naar een kring van plastic tuinstoelen onder een boom. Zo veel mogelijk mensen zoeken een plek in de schaduw. Langzaam sluiten vrouwen aan, de meeste met een sjaal of hoofddoek. Aan die bedekte hoofden kan ik zien dat ze uit Soedan komen. Zuid-Soedanese vrouwen bedekken hun haar meestal niet.
Zodra iedereen zit, stelt David mij en mijn collega Pepijn voor als twee vertegenwoordigers van Kerk in Actie, van de Protestantse Kerk in Nederland. We zijn hier in ‘rood’ en dus onveilig gebied, om te luisteren naar verhalen van Soedanese vluchtelingen.
Vijftien bange dagen
Zohal vertelt ons dat ze met vijf kinderen vanuit de Soedanese hoofdstad Khartoem naar Juba in Zuid-Soedan is gevlucht. Ze reisden vijftien bange dagen die eindeloos leken te duren. Overdag reizen was te gevaarlijk vanwege bombardementen en soldaten die de hoofdwegen controleerden. Daarom trokken ze vooral ’s nachts verder, via de binnenwegen. De dreiging kwam van alle kanten, zowel van de rebellen als van de overheid, die Soedanezen dwong om binnen te blijven.
Zohal was haar man kwijtgeraakt en wist niet of hij nog leefde. In Khartoum waren vijf van haar zes broers omgekomen. Slechts één broer wist samen met zijn vrouw en kinderen te vluchten. Haar verlies was enorm, maar er was geen tijd om te rouwen. Ze moest door, voor haar kinderen. De reis was extra zwaar omdat één van haar zoons verlamd is. Om beurten ondersteunden ze hem. De tocht was een strijd tegen uitputting en wanhoop, maar stoppen was geen optie.
Tijdens de vlucht kwam er onverwachts hulp. Met gevaar voor eigen leven bracht een onbekende man Zohals gezin naar de grens met Zuid-Soedan. Hij zag een vrouw met vijf kinderen in grote nood en kon haar niet laten staan. Zohal vertelt dat de hulp van die onbekende – te midden van alle geweld, angst en wantrouwen – haar diep heeft geraakt.
Betere zorg
Uiteindelijk kwam Zohal in dit vluchtelingenkamp in Zuid-Soedan terecht. Ze wil hier blijven, want hier is medische zorg. Haar verlamde zoon heeft ze tijdelijk ondergebracht bij een gezin dat dicht bij het ziekenhuis woont. Ze belt of appt hem iedere dag. De artsen zeggen dat zijn toestand verbetert. Zohal klampt zich daaraan vast, ook al breekt haar hart omdat ze niet bij hem kan zijn. Haar andere kinderen kunnen hier naar school. Dat is belangrijk voor hun toekomst.
Ik probeer Zohals verhaal écht tot me door te laten dringen. Stel dat ik deze vrouw was? Zou ik mijn zoon aan vreemden durven meegeven voor betere zorg? Zou ik het verdragen dat ik hem niet kan bezoeken? De mensen spreken hier een andere taal. Begrijpen ze hem? Wordt hij goed behandeld? En hoe voelt deze jongen zich in een land met andere gewoontes, weg bij zijn moeder na zo’n traumatische vlucht?
Ik denk ook aan de man die Zohal heeft geholpen, met gevaar voor eigen leven. Wat een moed. Waarom durft iemand alles te riskeren voor een onbekende? Wat zou ik doen? Heb ik zelf ooit hulp geboden met gevaar voor eigen leven?
Een mens zoals ik
Hoe komt het toch dat de verhalen van Soedanese vluchtelingen zo zelden ons nieuws halen? Interesseert het ons niet? Staan deze mensen te ver van ons af? Zijn we vooral bezig met onze eigen zorgen, onze eigen veiligheid?
Het wringt ook als ik denk aan het asieldebat in Nederland. Wat ben ik toch bevoorrecht dat mijn wieg in Nederland heeft gestaan. Natuurlijk kunnen we in Nederland niet iedereen binnenlaten en al het leed van de wereld oplossen. En ja, soms zijn er vluchtelingen met een fout verleden. Maar terwijl ik hier zit en verhalen zoals die van Zohal hoor, weet ik ook hoeveel mensen niets kunnen doen aan alle ellende waarin ze beland zijn. Mensen die alles zijn kwijtgeraakt. Mensen met oorlogstrauma’s die niet op zoek zijn naar een luxe leven, maar naar veiligheid. Naar een plek waar hun kinderen zonder angst kunnen slapen en een toekomst hebben.
Verhalen zoals die van Zohal laten me niet los. Ze dwingen me verder te kijken dan cijfers, regels en discussies. Ze laten me zien dat achter elke ‘vluchteling’ een mens zoals ik schuilgaat: een moeder, kind, vader of broer die gezien en gehoord wil worden.
Hilda Timmerman, Relatiebeheerder Noodhulp bij Kerk in Actie
Help mee
In 2026 heeft Kerk in Actie 200.000 euro nodig voor noodhulp in Soedan via het internationaal kerkelijk netwerk en om Soedanese vluchtelingen in Zuid-Soedan voorzieningen te bieden. Bij die voorzieningen gaat het bijvoorbeeld om noodopvang, een veilige plek voor jongeren, klaslokalen, waterpompen, deelname aan spaargroepen, en materialen om een nieuwe start te maken met landbouw, visserij of kleding naaien.
Steun de opvang van Soedanese vluchtelingen via ons programma Noodhulp.
