Over senioren in Indonesië en Nederland
In Nederland spreken we over ouderen, senioren of pensionado’s als je zo tegen de 70 of 80 aanloopt. Een enkele keer hoor je over ‘mensen met een respectabele leeftijd’. Op Zuid-Sumatra waar Henriette Nieuwenhuis woont, gebruiken ze vanaf een jaar of 60 het Javaanse woord ‘adiyuswa’ dat ‘majesteitelijke leeftijd’ betekent.
Bezoek uit Nederland
In oktober hadden we een echtpaar met een ‘majesteitelijke leeftijd’ bij ons op bezoek uit Protestantse Gemeente ’s-Heerenberg-Zeddam, de gemeente die ik mocht dienen van 2019-2025. Ze hadden het beloofd bij het afscheid en de uitzending begin 2025, dat ze bij ons zouden komen en het was ze op 76- en 80-jarige leeftijd zo waar gegeven! Gegeven tijd waarin we hen een inkijkje mochten geven in ons leven hier in Indonesië.
Steeds ouder
Tijdens het verblijf van Else en Maarten kwam mijn man Karel op het idee om een seniorenbijeenkomst te organiseren, mede geïnspireerd door de seniorenbijeenkomsten in PG ’s-Heerenberg-Zeddam. De gemeenteleden van de GKSBS Pugungraharjo – net als andere dorpskerken van de GKSBS in zuidelijk Sumatra – worden namelijk langzaam steeds ouder. Ongeveer de helft van de 140 kerkgangers op zondag is boven de 60 jaar (kinderen niet meegeteld). Er worden nauwelijks baby’s geboren (de afgelopen jaren gemiddeld 1 per jaar). Het aantal kinderen in de leeftijd van basisschool en middelbare school is ongeveer 40. De leeftijd tussen 20-35 jaar ontbreekt grotendeels. Veel jongeren komen namelijk na hun studie (meestal op het eiland Java) niet meer terug. Omdat ze hier geen werk kunnen vinden of omdat de faciliteiten op Java hen beter bevallen.
Seniorenbijeenkomst
In deze gemeente waar Karel gemeentepredikant is zijn seniorenbijeenkomsten niet heel gebruikelijk. Dus het was best wel spannend of de senioren zouden op komen dagen op een zondagse namiddag. We hadden ingeschat op 50 personen en waren heel blij om er ongeveer net zo veel te verwelkomen: 35 senioren uit de eigen gemeente en ongeveer 15 personen uit drie buurgemeenten die we hadden uitgenodigd. Het thema “De verschillen en overeenkomsten tussen het (kerkelijk) leven van senioren in Nederland en Indonesië” hadden we aan de bijeenkomst meegegeven. Na de opening door de kerkenraad hielden Else en Maarten een korte presentatie over de Protestantse Gemeente ’s-Heerenberg-Zeddam en vooral over hoe senioren verschillende taken op zich nemen in de kerkenraad, het diaconale werk, bezoekwerk, koffie schenken, enz. Verder gaven ze wat algemene informatie over senioren in Nederland: de pensioensleeftijd, de gewoonte om te fietsen of te wandelen en op de kleinkinderen te passen.
Over AOW, kleinkinderen en gezondheid
Daarna gingen we met elkaar uitwisselen aan de hand van vragen en stellingen. We kregen het over de pensioensleeftijd. In Indonesië ligt deze niet op 67, maar op 60 jaar. In Indonesië kennen ze geen AOW en ook krijgen de meeste werkende mensen geen pensioen. Vaak zijn senioren daardoor “gedwongen” om te blijven werken om rond te komen. Bijvoorbeeld op het land of op de markt. Soms zelfs tot op hoge leeftijd. En is oppassen op de kleinkinderen verplicht? Volgens sommige Indonesische senioren in de zaal wel, voor anderen weer niet. Vaak afhankelijk van de situatie of de kleinkinderen wel of niet dichtbij wonen.
Geheim van gezondheid
Een Indonesische vrouw was benieuwd naar het geheim van de gezondheid van Else en Maarten. Ze is er jaloers op. Else wees er allereerst op dat het een geschenk van God is. En verder dat het belangrijk is om te blijven bewegen, door te fietsen of te wandelen. In Indonesië is dat door het hete weer en de slechte wegen een grotere uitdaging. Op de stelling ‘Na je pensioen hoef je geen taak meer op te nemen in de kerk’ werd verschillend gereageerd. Voorstanders waren het met de stelling eens, omdat jongeren energieker zijn en niet vergeetachtig. Ook zijn ze meer up to date over wat er speelt in de wereld. De slechtere gezondheid werd ook genoemd als reden om als pensionado minder te doen. Net als dat ze liever ’s avonds niet meer de deur uit gaan. Tegenstanders brachten in dat het belangrijk is als ouderen mee blijven doen, omdat zij rustiger met problemen in de kerk kunnen omgaan of beter kunnen bemiddelen.
Blijven jullie dienen?
Ondertussen had ook een veertiger uit het kookteam zich ook aangesloten bij de uitwisseling. Toen het gesprek ging over de betrokkenheid van senioren op het kerkenwerk stelde ze rechtstreeks een vraag aan de ‘adiyuswa’: ‘Willen jullie de kerk ook blijven dienen?’ Later vroeg ik aan haar waarom ze deze vraag had gesteld. Ze vertelde mij: ‘Onze situatie is niet veel anders dan in Nederland. Ook hier zijn steeds minder jongeren, zij het vanwege andere redenen. Ja, ik wil als ‘jongere’ de kerk dienen, maar het is niet alleen aan een bepaalde leeftijd verbonden. Ook de senioren in onze gemeente kunnen een bijdrage leveren. Laten we het vooral samen blijven doen’.
Foto en maaltijd
Aan het eind van het inhoudelijke deel vroeg Karel aan de deelnemers wat ze mee zouden nemen naar huis van deze ontmoeting. Ik noem een paar reacties:
- Ik ben dankbaar dat we deze uitwisseling mochten hebben met elkaar.
- Hoe belangrijk is het om actief te blijven in de kerk als oudere. En niet alleen in de kerkenraad.
- Ik wil enthousiast zijn in het kerkenwerk, ook om niet vergeetachtig te worden.
- Laten we met elkaar de kerk blijven dienen.
- Laten we vaker een seniorenactiviteit organiseren.
Natuurlijk gingen we nog met elkaar op de foto en sloten we vervolgens af met een heerlijke maaltijd.
Majesteitelijke leeftijd
Al met al was het voor alle partijen een mooie uitwisseling. De boodschap is overgekomen dat veel kerken in Nederland al lang dicht zouden zijn als de pensionado’s ook in het kerkenwerk met pensioen zouden zijn gegaan. De kerk hier in het zuidelijke deel van Sumatra moet wennen aan de veranderende situatie. Mensen van 60 jaar hadden 20 jaar geleden al een ‘majesteitelijke leeftijd’ bereikt, maar tegenwoordig ken ik genoeg 60-plussers die zichzelf nog lang geen ‘adiyuswa’ noemen. De levensverwachting in Indonesië is ook gestegen, mensen worden steeds een beetje ouder (Nederland: 82 jaar, Indonesië: 73 jaar). Een nog grotere verandering is het feit dat er steeds minder twintigers en dertigers in de kerk zijn in de dorpen. Een uitdaging voor mensen in de kerk met en zonder majesteitelijke leeftijd.
Dominee Henriëtte Nieuwenhuis, Zuid-Sumatra, Indonesië
Lees meer blogs van Henriëtte
