Een dorp knielt voor Pavlo
Tijdens een projectbezoek van Kerk in Actie aan Oekraïne neemt de dag van Heleen Zorgdrager een onverwachte wending: een spontaan bezoek aan een uitvaart in Lviv brengt haar naar een dorp in rouw, waar afscheid wordt genomen van de 23-jarige omgekomen militair Pavlo.
“Mijn dag nam een onverwachte wending. Na een ontbijt met een vriendin en collega liep ik de Garnizoenskerk binnen om de uitvaartdienst van een militair bij te wonen. Het bleek te gaan om Pavlo Borys, pas 23 jaar oud. Hij was opgeleid tot officier in het Oekraïense leger en verdedigde sinds 2024 zijn land. Afgelopen dinsdag kwam hij om het leven in de regio Chernihiv, ten noorden van Kyiv.
Na de dienst stapte ik in een bus. Die staan hier altijd klaar om familie en andere belangstellenden naar de begraafplaats te brengen. Ik wilde deze jonge man, die ik niet kende, de laatste eer bewijzen. Ik dacht dat we naar het ereveld in Lviv zouden gaan. Maar al snel bleek dat we een andere kant op reden.
Samen rouwen
We reden de stad uit, steeds verder, over steeds smallere wegen. Wat me onderweg raakte, was hoe mensen langs de route reageerden. Zodra de zwarte rouwbus met de kist passeerde, knielden ze of stonden ze stil met een hand op het hart. Sommigen hielden een vlag vast: blauw-geel of rood-zwart, de vlag van patriotten. Een stil, maar indrukwekkend eerbetoon.
Na anderhalf uur kwamen we aan in Ruda, het dorp waar Pavlo was geboren en opgegroeid. Langs de weg stonden alle dorpelingen geknield. Ik liet het gebeuren, liet me meenemen in wat hier zo vanzelfsprekend is: samen rouwen.
We liepen in een stoet naar het huis van zijn ouders. Op de onverharde weg lagen bloemen gestrooid. Binnen vond een gebedsdienst plaats onder leiding van meerdere priesters. Wij stonden buiten, in stilte. Niemand sprak, iedereen deelde in het verdriet. Toen iemand flauwviel, ging er een fluistering door de menigte. Ze werd naar huis begeleid. Bij militaire begrafenissen staat er altijd een ambulance klaar, voor nabestaanden die het niet meer aankunnen.
Het moment waarop de kist het huis werd uitgedragen, was hartverscheurend. Pavlo’s moeder huilde onbedaarlijk. Daarna gingen we naar de kapel in het dorp voor een volgende dienst. Ook hier stond bijna iedereen buiten. Tijdens de dienst ging het luchtalarm af, maar niemand reageerde. Het leven, en zelfs de dood, gaat hier door, ondanks de voortdurende dreiging. Na afloop liep iedereen langs de kist om afscheid te nemen. Mensen kusten het kruis dat de priester voorhield. Veel jonge mensen, vrienden en vriendinnen van Pavlo, stonden in de rij. Bij de familie werd stil gecondoleerd, zonder handen te schudden.
Groot verlies
De tocht ging verder naar de begraafplaats. Met gebeden en het zingen van het Oekraïense volkslied, “Nog is Oekraïne niet verloren”, werd Pavlo, zoon, vriend en soldaat, begraven. Geweerschoten klonken als laatste eerbetoon. Daarna werd het graf haast onmiddellijk dicht geschept. De klappen van het zand op de kist klonken hard en definitief. Pavlo laat zijn ouders, broer, geliefde vriendin, peetouders en familie achter. Maar ook een heel dorp dat als een warme mantel om hen heen staat. Zoals Pavlo worden er dagelijks honderden militairen begraven in Oekraïne.
Aan het einde van de dag vond ik mijn weg terug naar Lviv. De bus ging niet terug, maar met hulp van mensen uit de familie, en via taxi’s en een marshrutka, kwam ik vol indrukken en verhalen weer thuis.
Help mensen in Oekraïne
De oorlog in Oekraïne brengt dagelijks groot verdriet en verlies. Kerk in Actie ondersteunt kerken en partnerorganisaties die er zijn voor mensen in nood, met praktische hulp, pastorale zorg en nabijheid. Pastores krijgen training en begeleiding om mensen in hun gemeente en omgeving mentaal en spiritueel te ondersteunen. Lokale kerken bieden op een laagdrempelige manier psychosociale hulp en zorg. Juist in tijden van rouw en onzekerheid is deze steun van onschatbare waarde.
Help mee! Met jouw gift kan Kerk in Actie blijven bijdragen aan hulp en hoop voor mensen in Oekraïne. Geef via de onderstaande button of maak je bijdrage over onder vermelding van ‘Noodhulp Oekraïne’. Samen laten we zien dat mensen in Oekraïne niet alleen staan.
Heleen Zorgdrager was tussen 2005 en 2010 relatiebeheerder voor Oost-Europa en uitgezonden medewerker naar Oekraïne. Nu is zij vrijwilliger bij Kerk in Actie voor ondersteuning op het relatiebeheer Oekraïne.
